ترمه، یادگار ماندگار نسل‌ها

ترمه، یک نوع پارچه با ارزش و با کیفیت بالا است که از الیاف بسیار نرم و لطیف بافته شده و یکی از صنایع دستی نساجی ایران است. این پارچه با نقش‌های منحنی مانند بته جقه و گل‌های شاه‌عباسی در رنگ‌های متنوع زیبا می‌شود.

ترمه با طرح‌های متنوع در سراسر ایران بافته می‌شود و ترمه یزد به خاطر زیبایی‌اش معروف است. برای بافت ترمه، از ابریشم و پشم با الیاف بلند استفاده می‌شود. نخ‌ها با رنگ‌های گیاهی و مواد مصنوعی طبیعی رنگرزی می‌شوند و عمدتاً به رنگ‌های عنابی، قرمز، سبز، نارنجی و مشکی رنگرزی می‌شوند. برخی از نقش‌های متنوع ترمه بافی عبارتند از بته جقه، گل‌های شاه عباسی، بته خرقه، شاخ گوزنی، امیری، راه راه (محرمات)، بته سروی و بته بادامی.

پارچه ترمه به دلیل بافت منحصر به فرد و تراکم بالای پودهایش، دارای مقاومت نسبی مناسبی است و در کل از بقیه انواع پارچه مستحکم‌تر است. با این حال، نور و رطوبت از بزرگ‌ترین عوامل رنگ پریدگی ترمه هستند؛ زیرا قسمت‌های سیاه آن در برابر نور و حرارت حساس‌تر از بقیه قسمت‌ها هستند و به راحتی آن‌ها را جذب می‌کنند.

بید یکی از دشمنان ترمه است و به همان گونه که پارچه‌های پشمی در برابر بیدزدگی محافظت می‌شود، می‌بایست در نگهداشت ترمه اقدام شود، که متداول‌ترین آن‌ها استفاده از نفتالین می‌باشد. از آن جا که معمولاً ترمه با آستری و یراق همراه می‌شود، شستن ترمه با آب به محصول آسیب می‌رساند و از طرفی دمای بالای آب و مواد شیمیایی موجود در مواد شوینده نیز می‌تواند آسیب زا باشد؛ بنابراین تنها راهی که برای شستشوی ترمه پیشنهاد شده خشک‌شویی است.

ترمه بافی در ایران از اوایل دوره صفویه شروع شد، در این میان برخی معتقدند که زادگاه اولیه ترمه قلب آسیای مرکزی و ارتفاعات کشمیر است. برخی دیگر نیز معتقدند که بافت ترمه از ایران آغاز شده و سپس به کشمیر راه یافته‌است. آنچه به جرات می‌توان در خصوص این پارچه بسیار ظریف گفت آن است که ذوق و سلیقه و ابتکار ایرانیان در ظرافت بافت، جنس و طرح‌های خیال‌انگیز آن در جهان کم‌نظیر می‌باشد. این هنر در دوره شاه عباس صفوی به اوج شکوفایی و تکامل خود دست یافت، که شهره جهان گشت و به یکی از محصولات صادراتی ایران مبدل شد.

در گذشته نقش‌های ترمه را به روش انگشتی ایجاد می‌کردند ولی امروزه از دستگاه چهاروردی (که برای شعربافی و نساجی سنتی به کار می‌رود) استفاده می‌شود. ترمه‌بافی از اوایل دوران صفویه در ایران رونق داشته ولی اکنون در حال منسوخ شدن است و تنها در یزد و (در اداره کل هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی، برای حفظ و احیای این هنر) کارگاه‌های ترمه‌بافی وجود دارند